İstanbul Modern’in Bubi Sansürü

İstanbul Modern’in Türkiye’de sanat üretimini teşvik eden, görünür kılan öncü kurumlardan olduğu kuşkusuz. Üniversitenin ilk yıllarında (2004) Türkiye’nin ilk özel girişimle kurulmuş modern sanat müzesiyle tanışmak kişisel olarak kariyerimi yönlendirmemde de çok etkili olmuştur. Hatta “ben ekonomist olmayacağım” dedikten sonra ilk stajımı orada yapmış ve kısa dönemde çok şey öğrenmiştim. Bu yüzden, her ne kadar hakkında olumsuz yorumlar duysam da, gönlümde her zaman ayrı bir yeri vardır bu kurumun. Ancak son dönemde Bubi’den, eğitim programına destek için düzenlenen Gala Modern’e bağış olarak istenen işin, müze küratörlerince (küratör onayı olmadan eklenen lazımlık nedeniyle) reddedilmesi gündemde ciddi tartışmalar yarattı. Bir yandan da Uluslararası Sanat Eleştirmenleri Derneği (AICA) Türkiye Şubesi’nin ve UNESCO-AIAP Türkiye Ulusal Komitesi Uluslararası Plastik Sanatlar Derneği’nin tutumları da genel yapılanma ve sivil örgütlenmeyle ilgili başka tartışmalar doğurdu.

‘Sanat’ın doğası gereği, kültür sektörü içindeki (birbiriyle her zaman tam olarak örtüşmeyen) çoklu değer sistemi ve sanat üretiminin market sistemiyle olan engelli birlikteliği mevcut problemlerin çözümünde kar amacı gütmeyen kültür kurumlarına büyük sorumluluklar yüklüyor (Bourdieu: 1996, Hutter & Throsby: 2008). Her ne kadar sanat üretiminin, fazla idealize edilen ve ayakları havada çizilen tablonun aksine, her daim ekonomik değer ve getiri ile içiçe olduğunu düşünsem de, diğer sektörlerle karşılaştırıldığında market sistemiyle örtüşmeyen ve özelleşmiş çözüm mekanizmaları gerektiren farklılıklarının olduğu ortada (Stallabrass: 2004). Örnek olarak sanat deyince neredeyse herkesin aklına gelen müzelerin, kitaba göre kar amacı gütmeyen kurum olarak tanımlanması ve meşruiyet kaynağı olarak halk güvenini koruma gereklilikleri düşünülebilir. Bu noktadan hareketle Bubi’nin işinin “satmaz” gerekçesiyle reddedilmesi, İstanbul Modern ve Şef Küratör Levent Çalıkoğlu’nun sicilinde kara bir leke olarak, kolay kolay silinmemek üzere, kaydedilmiştir.

Dikkat çekmek istediğim başka bir nokta da kişiler bu kadar ‘bilinçli’ iken, işlerin bir o kadar el yordamıyla yürütülüyor olması. Selda Asal, Atılkunst, İnci Furni, Leyla Gediz, Ceren Oykut, Neriman Polat, Güneş Terkol İstanbul Modern’in sansürünü protesto etmek için, Türkiye’de modern ve çağdaş kadın sanatçılardan bir seçkinin yer aldığı ‘Hayal ve Hakikat’ sergisinden eserlerini çekme kararı aldıklarını açıkladı. Radikal’in 8 Ocak tarihli haberine göre eserini çekmeye çalışan sanatçılardan biri “Bir şey imzalamışız haberimiz yok. Eserin kaldırılmaması için her türlü koşul var sözleşmede” gibi talihsiz bir açıklamada bulunmuş. Her ne kadar bir eser öncelikli olarak yaratıcısının üretimi olsa ve bu yaratıcının fikri mülkiyet hakları koruma altında bulunsa da, o eserin herhangi bir kurumda sergilenmesinin ardından (artı/eksi) değeri bu kurumla ilişkilendirilmesi üzerinden belirlenir (bu noktada, Saatchi’nin koleksiyonunun değerini artırmak için ticari stratejiyle müzeleri kullanması da hatırlanabilir). Kurumun ‘marka’ değeri de sergilediği eserler ve koleksiyonu ile doğrudan ilişkilidir. Ayrıca profesyonel olarak bakıldığında herhangi bir serginin düzenlenmesinde eserlerin bir kısmının geri çekilmesi, hangi gerekçeyle olursa olsun, bir müzenin kesinlikle göze almayacağı başlıca risklerdendir. Dolayısıyla imzalanan sözleşmede İstanbul Modern’in eser sahibinin sergi süresince eserini kaldırmaması için her türlü koşulu öne sürüyor olmasından daha doğal birşey yok. Bu noktada önemli olan sözleşmeyi imzalamadan okumak ve maddelerin değiştirilmesi ya da geliştirilmesi için talepte bulunmaktır diye düşünüyorum.

Konuyla ilgil bazı linkleri aşağıda bulabilirsiniz. Özellikle Hakan Akçura’nın kaleme aldığı bildiriyi okumanızı tavsiye ederim.

Sansürün “koşullu”suna da, “doğası ticari yaşama uyanı”na da hayır!

Sanat, Sansür ve Güçler Dengesi / Arzu Yayıntaş / BİA Haber Merkezi / 07 Ocak 2012

Ekavart’ın Bubi söyleşisi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s