Bir Gazete Okurunun Önemsiz Notları

Gazetecilikle ilgili bildiğim tek şey 5N 1K klişesi: Bir haber, içinde ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden, kim sorularının yanıtlarını vermelidir! İngilizcede buna 5W 1H deniyormuş. Wikipedia’ya şöyle bir uzanınca bizim iletişim fakültelerinde buna bir de “nereden?” sorusunu ekleyip 6N 1K diyenlerin olduğunu da öğrendim. Gazeteciliğe ve gazetecilere her zaman özenmişimdir ama amatör bir gazete okuru olmaktan öteye malesef ki gidemedim.

Amma velakin bu durum, birkaç gözlemimi paylaşamayacağım anlamına gelmiyor. Üstelik dikkat çekmek istediğim husus, yukarıdaki görece basit 5N 1K (ya da 6N 1K) düsturundan bile haberdar olmayı gerektirmiyor kanımca. Bu durum, ana akım medyayı ve haber sitelerini düzenli olarak takip etmeye çalışan bir okur olarak uzunca bir süredir aklıma takılıyordu. Öyle ki okuduğum haberlerin bir kısmında göze çarpan çok basit ve bariz bilgi eksiklikleri sonunda beni konuyla ilgili birkaç şey söylemeye itti.

Ne demek istediğimi son birkaç gün içinde rastgeldigim haberlerle açıklamak istiyorum. Fazla can sıkmamak için kısa haberler seçmeye çalıştım.

En çok dikkatimi çeken hata, polemik içerikli haberlerde. Örneğin Milliyet’in Cadde ekindeki şu haberin ilk kısmına bir bakalım: http://cadde.milliyet.com.tr/2012/03/24/HaberDetay/1519320/-opuselim-mi-fazil- Fazıl Say, Hülya Avşar’a bir hakaret davası açıyor ve kaybediyor; muhabirler bunu Hülya Avşar’a hatırlatıyor ve o da Fazıl Say’a “sevgilerini gönderiyor.” Buraya kadar güzel. Sizi bilmem ama bundan sonra benim kafamda beliren ilk soru bu davanın neden açıldığı; yani Hülya Avşar nasıl bir hakaret etmiş, ne demiş; ve Fazıl Say, Hülya Avşar’a hangi suçlamayla hakaret davası açmış? Haber üç beş paragraf daha devam ediyor ama bu soruların yanıtları yok. Peki, bir cümle ile bunların açıklanmasından vazgeçtim; sayfanın kenarında köşesinde hakaret davası haberine, “ilgili haber” başlığı altında bir link verilemez mi?

Üstelik bu durumu politika içerikli haberlerde de gözlemlemek mümkün: http://www.cnnturk.com/2012/turkiye/03/26/sisi.28.subat.savcisina.bilgi.verdi/654769.0/index.html Haber, Sisi olarak tanıdığımız Seyhan Soylu’nun 28 Şubat soruşturmasını yürüten savcıyı ziyareti ile ilgili. Soylu’nun “28 Şubat sürecine ilişkin son dönemde çıkan haberlerde, isminin yer aldığını, savcıdan konu hakkında bilgi istediğini” belirtiyor. Doğal olarak Seyhan Soylu hakkında çıkan, konuyla ilgili haberleri merak ediyorum ama merak etmekle kalıyorum. Seyhan Soylu’nun 28 Şubat’taki rolünü anlatan kısa bir cümle ya da bununla ilgili bir habere link koymak kötü bir fikir mi?

Sıradaki haber 25 Mart günü bir spor sitesinden alınıp neredeyse tüm gazetelerin internet sitelerinde yayınlandı: http://www.aksam.com.tr/mac-sirasinda-hayatini-kaybetti–106683h.html Bir sporcu, karşılaşma sırasında kalp krizi geçiriyor ve hayatını kaybediyor. Sporcunun hangi sporla uğraştığını belirtemiyorum çünkü bu bilgi haberde yok! Yalnızca ikinci paragrafta geçen “3. set” ifadesinden hayatını kaybeden sporcunun bir voleybolcu olduğunu tahmin ediyorum.

Bir başka magazin içerikli haber, ürün yerleştirme mevzuatının ihlali ile iligili RTÜK’un, Yalan Dünya dizisine verdiği ceza: http://magazin.milliyet.com.tr/ooo-cok-sert-/magazin/magazindetay/25.03.2012/1519618/default.htm Haberde mevzuata aykırı 6 ihlal yapıldığı ve para cezasının ne kadar olduğu yazılmış. Habere göre ürün yerleştirme sahneleri 4 ila 11 saniye arasında sürmüş. Peki bunun üst sınırı nedir? Mevzuat bu konuda ne diyor? Haberde bu bilgi yok.

Bu durumu dış kaynaklı haberlerde de görmek mümkün: http://www.hurriyet.com.tr/planet/20199491.asp Haber üç İngiliz kafadarın bir taksiyle yaptıkları Londra-New York yolculuğu ile ilgili. Yolculuk bittiğinde taksimetre 100 bin dolar yazıyor. Haber gerçekten de ilginç. Yolculuğu yapanlar tam 39 ülke görmüş. Peki ana hatlarıyla hangi rotayı izlemişler diye sormak geliyor içimden. Sorum yine yanıtsız. Google’da haberin İngilizcesini arıyorum. Karşıma çıkan ilk kaynakta kabaca da olsa kafadarların rotasına ilişkin bilgileri bu kez buluyorum: http://www.huffingtonpost.com/2012/03/22/worlds-longest-taxi-ride_n_1372623.html Dış kaynaklı haberlerde böyle bir sağlama imkanı var. Fakat memleket haberleri için sıradan okuyucunun elinde ne gibi olanaklar var bilmiyorum.

Sözü daha fazla uzatmanın anlamı yok. Bu tip bilgi eksikliklerine her gün onlarca kez rastlamak mümkün. İşin bana tuhaf gelen yanı da şu: Bu haberleri hazırlayan gazetecilerin, yabancı gazeteleri ve haber sitelerini takip etmiyor olmaları imkansız. O zaman orada gördükleri içerik zenginliğini, bir haberle bağlantılı olduğu düşünülen başka haberlere sağlanan erişim olanağını, haberlerin yanına iliştirilen kısa ama öz analizleri biz gariban okurlarından neden esirgiyorlar?

5 thoughts on “Bir Gazete Okurunun Önemsiz Notları

  1. Hocam peki bahsettiğin tarzda yavan bir haberin büyük bir haber sitesinden diğerine, kelime bile değiştirmeden kopyalanmasına ne diyorsun? İşin kötüsü çoğu site kopyaladığı habere referans bile vermiyor, dolayısyla bazı haberler için kaynak bulmak neredeyse imkansız hale geliyor.

    • “Taziya evi’nden” diye kesme isaretiyle ayirdigina gore ozel isim olarak kullanmis. Acaba bolgede Taziye Evi diye ozel bi yer mi var? 🙂

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s